DUY THỨC HỌC YẾU LUẬN ( Bài 1 )

DUY THỨC HỌC YẾU LUẬN
Hòa Thượng Thích Từ Thông

Huỳnh Mai Tịnh Thất – Sàigòn 1992 – Phật Lịch 2536

Lời Đầu Sách

Giáo lý của đạo Phậtxưa nay được kết hợp và lưu giữ trong Tam tạngTam tạng là tạng kinh, tạng luật và tạng luậnTạng kinh và tạng luật do chính kim khẩu đức Phật nói ra. Tạng luận là do đệ tử Phật, những vị đa văn, túc trí có thực tu, thực chứngsáng tác, nhằm triển khai cái thâm nghĩa, huyền nghĩamật nghĩa vi diệu trong lời Phật dạy.

Toàn bộ giáo lý Phật có ba tạng như vậy, khiến cho có một nhóm người hiểu lầm rằng: Học luật là Giới học, học Kinh là Định học, học Luận là Tuệ học, tức là họ đem “Tam tạng” gắn cứng, cột ghì vào “Tam vô lậu học” cặp nào theo cặp ấy. Họ tưởng rằng đó là một “phát minh”, “một trí tuệ mới”. Sự thật, không phải như vậy. Người có thực nghiệm, thực chứng, qua sự thực tu hành người ta không dám nói như vậy đâu!

Quyển sách này có nhan đề: Duy Thức Học. Tác già là Ngài Vasubandhu (Trung Hoa) dịch là Thế Thân hoặc cũng có chỗ dịch là Thiên Thân.

Thế Thân truyện ký chép: Thế Thân ra đời sau Phật Niết bàn khoảng 900 năm (khoảng thế kỷ thứ ba) ở Bắc Thiên trúc. Thuở mới xuất gia, Ngài tu học theo giáo phái Hữu bộ Tiểu thừaThời gian này, Ngài sáng tác bộ Luận A Tỳ Đạt Ma Câu Xá nổi tiếng, làm sáng danh cho phái Hữu bộ.

Thế Thân có người anh tên Vô Trước, anh em cùng xuất gia tu học. Nhưng người anh thì chuyên tu học Đại thừathấm nhuần sâu sắc giáo nghĩa Đại thừa. Trong những tháng ngày đàm đạo, dần dần Ngài Vô Trước chyển hoá được nhận thức của vị sư em. Thế Thân nhận thấy được chổ thậm thâm vi diệu, cao siêu cưú cánh của giáo lý liễu nghĩa Đại thừa. Tương truyền rằng: Khi tiếp nhận nguồn giáo lý liễu nghĩa thượng thừavi diệuThế Thânăn năn về những năm tháng mình đã xiển dương giáo lý Tiểu thừa, Ngài có định cắt lưỡi tạ tộiVô Trước Bồ tát nói: Lưỡi tự nó không có tội gì. Trước em dùng lưỡi và ngòi bút xiển dương giáo nghĩa Tiểu thừa, giờ đây em cũng dùng lưỡi và ngòi bút để xiển dương chánh giáo Đại thừa là đủ rồi. Cắt lưỡi có đem lại lợI lạc cho ai. Từ đó, Ngài Thế Thân chyên sáng tác và truyền bá tư tưởng Đại thừa qua các tác phẩm Duy Thức Học.

Các tác phẩm của Thế Thân Bồ tát thường được giảng dạy trong chương trình Phật học của các trường Phật học là:

Tiểu thừaA Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận
Đại thừaDuy Thức Nhị Thập Tụng
Duy Thức Tam Thập Tụng Luận
Đại thừa Bách Pháp Luận

Và cũng tương truyền rằng: Hồi còn tu theo Hữu bộ Tiểu thừa, Ngài
sáng tác có đến 500 bộ luận. Sau khi hướng về Đại thừa, Ngài cũng sáng tác đến cả 500 bộ luận nữa. Vì vậy, người đời tôn Ngài với danh hiệu “Thiên Bộ Luận Sư”. Yếu luận. Duy Thức Học Yếu Luận. Do bỉ nhân tôi biên dịch. Soạn theo lối giáo án để triển khai, cho nên trong đây: Có phần phiên dịch, phần giải thích thuật ngữ, phần yếu luận để cho người đọc dễ hiểu, người học dễ nhớ rõ. Đã gọi là “yếu luận” cho nên không luận rộng, không viết dài mà viết súc tích, thậm chí “đề cương”!

Mong những tấm lòng thông cảm, khi các vị có trong tay quyển “Duy Thức Học Yếu Luận” này.

Viết tại Thao Hối Am
Mùa Đông, năm Kỷ Mão, tháng 10 năm 1999

H.T. THÍCH TỪ THÔNG 

Dẫn Nhập

Duy Thức Học, môn nghiên cứu tìm hiểu nguyên ủy của hiện tượng vạn pháp để xác lập một luận cứ, cho người tìm hiểu học và đọc có thể biết được. Duy Thức Học là phương tiện chỉ nam hướng dẫn phương pháp nhận thức về mặt cụ thể của vạn pháp và khái niệm tư duy bên mặt trừu tượng. Do vậy Duy Thức Học, còn gọi là Pháp Tướng Duy Thức Họcý nghĩa đầy đủ rõ ràng hơn.

Trước đây hơn hai mươi năm, tôi đã soạn một số giáo trình để giảng dạy Duy Thức Học, cho tới năm nay, tôi có ân hận về việc viết lách, diễn đạt Duy Thức Học theo nhận thứckiến giải mà hơn hai mươi năm trước mình đã làm. Tôi có thể sám hối như Luận chủ tổ sư Duy Thức Học, ThiênThân Bồ tát đã từng sám hối cách đây gần hai ngàn năm!

Thiên Thân Bồ tát tạo luận Duy Thức Học nhằm hỗ trợ cho nền giáo lý Vô ngã của đạo đức Phật được đậm nét hơn, sáng tỏ hơn, rõ ràng hơn và đến tột đỉnh cao: “Vô ngã là chân lý của vũ trụnhân sinh quan trong đạo Phật”. Đó là mục tiêu tìm hiểu, lý giải cho những ai muốn học, muốn tu theo tôn chỉ của Pháp Tướng Duy Thức Học.

Đại Thừa Bách Pháp Luận, có thể nói đây là chìa khóa vàng để mở cửa vào tòa nhà Duy Thức Học mà tác giả bộ luận này vẫn là Thiên Thân Bồ Tát.

“Như Thế Tôn Ngôn: Nhất Thiết Pháp Vô Ngã”

Đó là câu nhập đề trực khởi của Luận chủ có nghĩa là Luận chủ tạo ra luận Đại Thừa Bách Pháp hoàn toàn căn cứ lời dạy của đức Phật mà triển khaiTriển khai luận Đại Thừa Bách Pháptriển khai hệ giáo lý Đại thừatriển khai tư tưởng Duy Thức Học, nhằm làm sáng tỏ chân lý Vô ngã trong nền giáo lý của đức PhậtHiểu biết chân lý Vô ngã một cách đích thực bằng tư duy, bằng quán chiếu của mình thì với chân lý Vô thườngkhổ,không và bất tịnhhọc giả hay hành giả ấy sẽ lần lần chứng ngộ theo quá trình tiệm tiến trên bước đường học đạo và hành đạo của chính mình.

Ta hãy đọc tiếp:

Hỏi: “Tất cả pháp gồm có những gì?” 
“Vô ngã là sao? Có mấy thứ?” 

Đáp: “Tất cả pháp tóm lược có 5 loại:

1. Tâm Pháp
2. Tâm Sở Hữu Pháp
3. Sắc Pháp
4. Tâm Bất Tương ng Hành Pháp
5. Vô Vi Pháp

Tâm Vương Ưu Việt Hơn Cả
Tâm Sở Hữu Tương ng Tâm Vương.
Sắc Pháp Là Sự Ánh Hiện Của Vương Sở Trên.
Bất Tương ng Do Ba Pháp Trên Mà Giả Lập.

Vô Vi Pháp Tương Đãi Bốn Pháp Hữu Vi Mà Có Ra.
Đọc nghiên cứuphân tách tổng quát năm loại pháp trên đủ thấy tính

chất “Duyên sinh” và “Vô ngã” rồi, vì không có pháp nào có tính độc lập, tự sinh, tự tồn, bất biếnbất động. “Tất cả pháp vô ngã” nhưng bao quát mà tóm thu có hai thứ:

1. Nhơn Vô Ngã
2. Pháp Vô Ngã.

Đó là khái quát nội dung bộ luận Đại Thừa Bách Pháp nhằm xác lập
chân lý Vô ngã qua cái nhìn của Đại thừa Duy Thức Học với vấn đề vũ trụ nhân sinh quan.
Giáo án nảy tôi viết cho trình độ Cao đẳng Phật học, ngắn gọn, súc tích. Nó đòi hỏi nhiều ở người triển khai hướng dẫn. Triển khai tốt, người nghe sẽ thu thập được nhiều kiến giải Phật học để làm cơ sở ban đầu cho những ai có ý muốn tham quan tường tận toà lâu đài Pháp Tướng Duy Thức Học đồ sộ xa xa phiá trước.

Nào! Chúng ta hãy chuẩn bị sẵn sàng, cầm chiếc chìa khóa lên tay đi…!iế tại Thao Hối AMùa Đông, năm Kỷ Mão, tháng 10 năm 1999

Phật lịch 2543

H.T THÍCH TỪ THÔNG

Bài Thứ Nhất

Hỏi: Nếu Duy Thức Học có cơ sở vững chắc thì vấn đề “ngã” của Phật giáo và thế gian phải được hiểu như thế nào?

Bài Tụng Duy Thức Đáp: 

Do có Thuyết Về Ngã
Niệm Ngã Nảy Sinh
Tướng Ngã Duy Thức Biến
Thức Năng Biến Có Ba:
Rằng Dị ThụcTư Lương
Và Liễu Biệt Cảnh Thức.

Giải Thích Thuật Ngữ:

Có thuyết: Tự mình tưởng tượng ra, hiểu theo cái hiểu của mình, không bằng cứ vào một học thuyết thực tiễn hay chân lý siêu tuyệt nào khác.

Ngã: Độc lập tự sinh độc lập, tự tồn, bất biến và bất động.

Pháp: Hiện tượng vật chất trước mắt ngàn sai muôn khác, mỗi mỗi có hình dáng lớn nhỏ, kích thước ngắn dài, qui mô cao thấp, màu sắc đa dạng, khiến cho người ta trông thấy nó là nó mà không lầm lẫn giữa vật này là vật nọ. Mỗi một dạng vật chất được gọi là một pháp.

“Nhậm trì tự tánh, quỉ sanh vật giải”

Ngoài vật chất ra chữ Pháp của nhà Phật còn bao hàm hết lãnh vực nhận thức khái niệm của ý như: vui buồn, thương ghét, thiện áctrí tuệvô minh v.v…

Biến: Sự chuyển hóa liên tục trong quá trình tiến triển của vật chất cộng với thức tâm để hình thảnh một sự vật hiện tượng nào đó.

Năng biến: Phần chủ thể nhận thức, biểu hiện qua tám thức tâm vương, thông qua sự ức thuyết và tưởng tượng.

Dị thục: Tên gọi khác của A lại da, của Nhất thiết chủng, của đệ bát thức.

Tư Lương: Tên gọi của Mạt na hay đệ thất thức.

Liễu biệt cảnh: Tên gọi chung của sáu thức trước: Nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân và ý thức.

Yếu Luận

Diệt ngã, xả ngã là vấn đề cốt lõi trong kho tàng Phật giáoHiểu rõthực chứng rốt ráo chân lý vô ngã là thành tựu Bồ đề Niết bàn vô thượng (Bất kiến nhất pháp tức Như Lai …)

Quán sát vũ trụ nhân sinhđức Thế tôn dạy:

“Tất cả pháp vô ngã”

Nghĩa là toàn bộ “hữu tình chúng sinh” và “vô tình chúng sinh” đều vô ngã qua cái thấy của Phật nhãn. Nói cách khác, qua nhận thức của Phật loài động vật cũng như thực vật, khoáng vật đều không có tính tự ngã, tự sinh, tự tồn, tự độc lậpbất biến và bất độngTuy nhiên, ở các kinh điển thỉnh thoảng đó đây đức Phật có lúc vẫn đề cập về ngã, nhân, chúng sinh và thọ giả tướng… Đó là Như Lai vận dụng “thế giới tất đàn” trong tứ tất đàn, vận dụng “tục đế” trong “nhị đế” mở bày phương tiện trong cứu cánh đấy thôi! Cuối cùng Như Lai chỉ bày những giáo lý phương tiện chỉ là phương tiện, người Đại thừa chủng tánh phải tu học giáo lý đệ nhất nghĩacứu cánh Đại thừa.

Như Lai nói: ngã, nhân, chúng sinhthọ giả tức không phải ngã, nhân, chúng sinhthọ giả mà gọi là ngã, nhân, chúng sinhthọ giả vậy thôi!

(Kinh Kim Cang Bát Nhã) Ngã của thế gian do ức thuyết, do tưởng tượng, do mê tín dị đoan. Không ai chứng minh được cái gì là ngã.

Tóm lạiPhật giáo nói ngã, khi sử dụng phương tiện tùy thế tục vận dụng thế đế, để rồi cuối cùng chủ định ngã, khi con người có khả năng nhận thức chân lý vô ngãThế gian nói ngã chỉ vì ức thuyết, do tưởng tượng hoang đường, do si mê cuồng tín… “Vạn Pháp Duy Thức” chữ thức trong từ Duy thức phải hiểu là “Nhất thiết chủng” cũng gọi là “Tàng thức”, cũng gọi là “Dị thục thức”. Thức này chứa đựng hết thảy chủng tử hạt nhân của vạn vật hiện tượng, chứa đựng hết thảy khái niệm, nhận thức và tư duy của các loại hữu tình.

Hạt nhân của vạn vật hiện tượng tuy nhiều tựu trung gồm trong ba loại: khoáng vật, thực vật và động vật. Qua cái nhìn của nhà Phật học thì “Nhất thiết chủng thức” chức đựng bảy thứ có tánh chất phổ bíến là: Địa đạiThủy đại, Hõa đại, Phong đạiKhông đạiKiến đại và Thức đại.

Từ những chất liệu hạt nhân đó, chuyển biến sinh hóatác động tương quan qua lại với nhau mà hình thành sự vật hiện tượng vạn pháp. Những hạt nhân trong Nhất thiết chủng thức biến chuyển sinh hóa từng sát na không ngừng theo tiến trình phát triển, tiến hóa để rồi thành sự vật, hiện tượng vạn pháp từ giản đơn dần dần đến phức tạp.

Sự tác động qua lại, sự kết hợp để hình thành một sự vật hiện tượng đó chính là quá trình Duy Thức Biến. Như thị như thị Biến của Duy Thức Học.

Hạt nhân của vạn pháp vẫn chưa phải là nguyên tố duy nhất khởi đàu để sinh ra vạn vật hiện tượng mà hạt nhân của vạn pháp phải tác động qua lại với nhau mới phát triển, mới tiến hóa hình thành vạn vật hiện tượng. Điều đó cắt nghĩa cho ta thấy rõ ràng sự biến hóa của Duy Thức và giáo lý Duyên Sinh của đạo Phật là chân lý hiển nhiên.

Hiện tượng vạn vật vô tri gọi là sở kiến, khái niệm nhận thức tư duy được gọi là năng biếnNăng biến, sở biến đều là sản phẩm cơ bản, sản phẩm hạt nhân hiện hữu một cách tự nhiên của Nhất thiết chủng thức. Sự hiện hữu này, Duy Thức Học gọi là “Bất khả tri”!

Năng biến có ba hình thái: Dị thụcTư lương và Liễu biệt cảnh.

Dị thục thức: để cắt nghĩa rằng hiện tượng vạn pháp sinh ra không có pháp nào vượt ngoài chân lý nhân quả.

Tư lương thức: nhằm chỉ rõ ràng mỗi một hiện tượng duyên sinh khi sinh ra đều có quán tính tự nhiên duy trì và phát triển sự tồn sinh hầu kéo dài sự hiện hữu của chúng. Vì vậy, nó còn có tên: Ngã ái chấp tàng.

Liễu biệt cảnh thức: chứng minh rõ nét tánh chất khác nhau giữa năng biến và sở biến, chủ thể và đối tượng, phân biệt và sở phân biệt.

Nói rút lại:

– Năng biến thuộc bát thức tâm vương, một phần hạt nhân, duyên sinh ra loài động vật hữu tình.

– Sở biến thuộc vật chất những hạt nhân, duyên sinh ra khoáng vật, thực vật vô tình.

“Thị chư thức chuyển biến
Phân biệt sở phân biệt
Do thử bỉ giai vô
Cố nhất thiết Duy thức…”

Bài viết liên quan

Duy Thức Học (Thích Thiện Hạnh )

PHẬT LỊCH 2561DUY THỨC HỌCBÁT THỨC QUY CỦ TỤNG & DUY THỨC TAM THẬP TỤNGTạo luận: Thế Thân (Vasubandhu) | Hoa dịch: Huyền TrangViệt dịch, giải: Tỷ kheo Thiện HạnhPHẬT HỌC VIỆN KIM QUANG-HUẾ MỤC LỤC Nội dung trang I. Vài nét đại cương về Duy thức học 1. Khởi nguyên 2. Duy thức 3. Tâm và […]

Xem thêm

Vô Trước (Bách Khoa Toàn Thư Mở Wikipedia)

VÔ TRƯỚCBách khoa toàn thư mở Wikipedia Đại luận sư Vô Trước, được trình bày với ấn Sa-môn (sa. śramaṇa-mudrā, dấu hiệu của sự đoạn niệm, từ bỏ, thoát li). Sư mang một mũ đầu nhọn, dấu hiệu tượng trưng cho một Học giả (sa. paṇḍita), ba vòng trên mũ là dấu hiệu của một […]

Xem thêm

Vạn pháp qua cái nhìn của Duy Thức

. Vạn Pháp Qua Cái Nhìn Duy Thức

Xem thêm

Vấn Đề Thức

VẤN ĐỀ THỨCNguyên tác: The Question of ConsciousnessTác giả: Đức Đạt Lai Lạt MaChuyển ngữ: Tuệ Uyển   Niềm vui của việc gặp gở những người ta yêu, nổi buồn của việc mất mát người thân, sự phong phú của của những giấc mơ đầy sức sống, sự an bình của những bước chân qua […]

Xem thêm

Vấn Đáp Về Tâm Thức

ĐỨC ĐẠT LAI LẠT MA: VẤN ĐÁP VỀ TÂM THỨCTác giả: Đức Đạt Lai Lạt Ma Tuệ Uyển chuyển ngữ – 15/05/2011 HỎI: Đưa ra sự kiện rằng trong truyền thống của ngài hiện hữu những thể trạng trong sáng và có những báo cáo về những hành giả kinh nghiệm thể trạng vi tế […]

Xem thêm