DUY THỨC HỌC YẾU LUẬN ( Bài 4 )

DUY THC HC YU LUN
Hòa Thượng Thích Từ Thông
Huỳnh Mai Tịnh Thất – Sàigòn 1992 – Phật Lịch 2536

 Bài Thứ Tư

Hỏi: Thức năng biến thứ ba gồm có những gì?

Bài Tụng Duy Thức Đáp:

Thức Năng Biến Thứ Ba
Có Sáu Thứ Sai Biệt
Tiếp Nhận Tốt Tiền Cảnh
Thiện, Bất Thiện Câu Phi

Những Tâm Sở Biến Hành
Biệt Cảnh, Thiện, Phiền Não
Tùy Phiền NãoBất Định
Cả Ba Thọ Tương Ưng

Giải Thích Thuật Ngữ:

Sáu thức sai biệt:

1. Nhãn thứcSự tiếp nhận phân biệt sắc cảnh của mắt

2. Nhĩ thứcSự tiếp nhận phân biệt thanh cảnh của tai

3. Tỷ thứcSự tiếp nhận phân biệt hương cảnh của mũi

4. Thiệt thứcSự tiếp nhận phân biệt vị cảnh của lưỡi

5. Thân thứcSự tiếp nhận phân biệt xúc cảnh của thân

6. Ý thức: Sự tiếp nhận phân biệt pháp cảnh của ý

Câu phi: Phi cả hai: Phi thiện, Phi ác. Vô ký. Câu phi là tánh vô ký.

Tâm sởTâm sở hữu pháp: Pháp sở hữu của Tâm vương.

Ba thọ: Lạc thọKhổ thọXả thọ (Xem lại bài thứ hai).

Yếu luận

Năng biến thứ ba gồm sáu thức, gọi bằng một tên chung: Tiền lục thức.

Thức nương căn mà phát khởi, gá cảnh sinh phân biệtvì vậycăncảnhthức không có lúc rời nhau.

Nhãn căn sinh nhãn thức phân biệt sắc cảnh.

Nhĩ căn sinh nhĩ thức phân biệt thanh cảnh.

Tỷ căn sinh tỷ thức phân biệt hương cảnh.

Thiệt căn sinh thiệt thức phân biệt vị cảnh.

Thân căn sinh thân thức phân biệt xúc cảnh.

Ý căn sinh ý thức phân biệt pháp cảnh.

Thức đứng trung gian giữa Căn và Cảnh. Sự liên hoàn giữa căncảnhthức chi phối bao quát hết mọi vấn đề trong vũ trụ nhân sinh.

Các nhà Phật học thông thường, người ta gọi sự liên hoản của tam đầu chế này là: căn, trần, thức. Ở đây, bỉ nhân tôi không nói theo ngôn từ mà nhiều người trước đã dùng, nhằm lưu ý cho ngưởi học Phật: Rằng hiện tượng sum la trước mắt không hề có chất nhiễm ô, càng không hề làm đau khổ hay là nguyên nhân đau khổ cho ai. Qua cái thấy của nguời nhiễm nặng “vi rút” Đại thừa; sự liên hoàn đó phải được nói: căn, cảnh, thức.

Đi sâu vào Duy thức học, để minh chứng tính duyên sinhvô ngãcăn và thức còn nhiều lắm vấn đề phải… biết.

Y, phát, thuộc, trợ, như.

Đó cũng là những yếu tố cấu tạoduyên sinh ra thức.

“Nhãn thức cửu duyên sinh
Nhĩ thức duy tùng bát
Tỷ, thiệt, thân tam thất
Hậu tam, ngũ tam tứ”.

Nhãn thức sinh cần chín điều kiện, thiếu một, nhãn thức không sinh khởi được. Đó là:

Không, minh, căn, cảnh, tác ýphân biệtnhiễm tịnhcăn bảnchủng tử.

Nhĩ thức cần tám. Bỏ món minh.

Tỷ, thiệt, thân, ba thức này cần bảy. Bỏ không và minh.

Ý thức cần năm. Bỏ không, minh, phân biệtnhiễm tịnh.

Mạt na cần ba. Bỏ không, minh, căn, cảnh, phân biệtnhiễm tịnh.

A lại da cần bốn. Bỏ không, minh, căn, nhiễm tịnhcăn bản.

Tiền lục thức (năng biến thứ ba) đủ cả ba tánh: thiện, ác và vô kýtương ứng hết năm mươi mốt tâm sở.

Tâm sở có sáu loại, gồm năm mươi mốt món:

– Biến hành : 5

– Biệt cảnh : 5

– Thiện : 11

– Phiền não căn bản : 6

– Tùy phiền não : 20

– Bất định : 4

Tóm lạingã tướng là pháp đối tượng sở biến. Bát thức tâm vương (ba món năng biến) là chủ thể năng biến.

Bát thức tâm vương tự ?biến” ra ngã tướng, tự đặt niềm tin, tự tôn thờ, thậm chí lạy lục, khấn khứa van xin, nguyện cầu với “ông” ngã tướng do trí tưởng tượng tạo ra không dựa vào chân lý.

Nghiên cứu ba món năng biến, thấy rõ sự tương quan tác động của tâm vươngtâm sở hữu phápsắc pháptâm bất tương ưng hành và vô vi pháp. Người ta đủ sức kết luận:

“Nhất thiết pháp vô ngã”
“Hiện tượng vạn pháp duyên sinh tồn tại khách quan”.

Bài viết liên quan

Duy Thức Học (Thích Thiện Hạnh )

PHẬT LỊCH 2561DUY THỨC HỌCBÁT THỨC QUY CỦ TỤNG & DUY THỨC TAM THẬP TỤNGTạo luận: Thế Thân (Vasubandhu) | Hoa dịch: Huyền TrangViệt dịch, giải: Tỷ kheo Thiện HạnhPHẬT HỌC VIỆN KIM QUANG-HUẾ MỤC LỤC Nội dung trang I. Vài nét đại cương về Duy thức học 1. Khởi nguyên 2. Duy thức 3. Tâm và […]

Xem thêm

Vô Trước (Bách Khoa Toàn Thư Mở Wikipedia)

VÔ TRƯỚCBách khoa toàn thư mở Wikipedia Đại luận sư Vô Trước, được trình bày với ấn Sa-môn (sa. śramaṇa-mudrā, dấu hiệu của sự đoạn niệm, từ bỏ, thoát li). Sư mang một mũ đầu nhọn, dấu hiệu tượng trưng cho một Học giả (sa. paṇḍita), ba vòng trên mũ là dấu hiệu của một […]

Xem thêm

Vạn pháp qua cái nhìn của Duy Thức

. Vạn Pháp Qua Cái Nhìn Duy Thức

Xem thêm

Vấn Đề Thức

VẤN ĐỀ THỨCNguyên tác: The Question of ConsciousnessTác giả: Đức Đạt Lai Lạt MaChuyển ngữ: Tuệ Uyển   Niềm vui của việc gặp gở những người ta yêu, nổi buồn của việc mất mát người thân, sự phong phú của của những giấc mơ đầy sức sống, sự an bình của những bước chân qua […]

Xem thêm

Vấn Đáp Về Tâm Thức

ĐỨC ĐẠT LAI LẠT MA: VẤN ĐÁP VỀ TÂM THỨCTác giả: Đức Đạt Lai Lạt Ma Tuệ Uyển chuyển ngữ – 15/05/2011 HỎI: Đưa ra sự kiện rằng trong truyền thống của ngài hiện hữu những thể trạng trong sáng và có những báo cáo về những hành giả kinh nghiệm thể trạng vi tế […]

Xem thêm